Jeremi Wiśniowiecki (20)

Jeremi Wiśniowiecki

Jeremi Michał Korybut Wiśniowiecki
Domniemany portret J. Wiśniowieckiego atrybuowany Danielowi Schultzowi
Korybut Data urodzenia 17 sierpnia 1612 Data śmierci 20 sierpnia 1651 Rodzina Wiśniowieccy Rodzice Michał Wiśniowiecki (starosta)
Raina Mohyła Małżeństwo Gryzelda Zamoyska Dzieci Michał Korybut Wiśniowiecki Domniemany sarkofag J. Wiśniowieckiego Jeremi Wiśniowiecki w czasie bitwy pod Beresteczkiem, rysunek Juliusza Kossaka Raina Mohylanka - matka

Jeremi Michał Korybut Wiśniowiecki (zwany Jaremą, ukr. Ієремія Михайло Корибут Вишневецький) herbu Korybut (ur. 17 sierpnia [1] 1612 – zm. 20 sierpnia 1651 w obozie pod Pawołoczą prawd. w wyniku epidemii ) – książę na Wiśniowcu, Łubniach i Chorolu, energiczny dowódca wojsk koronnych, wojewoda ruski od 1646, starosta przemyski, przasnyski, nowotarski, hadziacki, kaniowski.

Ojciec króla polskiego Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Syn Michała Wiśniowieckiego, starosty owruckiego i córki hospodara mołdawskiego Jeremiasza - Rainy Mohylanki. Pierwotnie wyznawca prawosławia, przeszedł na katolicyzm.

[edytuj] Życiorys

Swoje doświadczenie wojskowe zdobywał w kolejnych kampaniach: w wojnie smoleńskiej (1633-1634), w 1637-1638 w tłumieniu powstania kozackiego Huni, w wojnie z Tatarami 1640-1646, w tłumieniu powstania Chmielnickiego (1648-1651) (m.in. bitwa pod Konstantynowem), faktyczny dowódca obrony Zbaraża (1649), przyczynił się do zwycięstwa nad siłami kozacko-tatarskimi w bitwie pod Beresteczkiem (1651), gdzie dowodził jazdą lewego skrzydła.

W 1644 walczył w bitwie pod Ochmatowem, 1649 bronił Zbaraża broniąc ok. 9 tysięcznych sił polskich przeciwko 150 tysięcznej armii kozacko tatarskiej przez półtora miesiąca. W 1651 walczył w bitwie pod Beresteczkiem osobiście prowadząc atak.

Dziedzic wielkich dóbr w województwie ruskim, wołyńskim i przede wszystkim kompleksu dóbr łubniańskich w województwie kijowskim na Zadnieprzu. Intensywnie kolonizował Zadnieprze. Posiadał własną armię, której liczebność wahała się od 2000 do 6000 żołnierzy.

Jego osoba została unieśmiertelniona w Trylogii Henryka Sienkiewicza, jednak wśród historyków osoba księcia budzi kontrowersje ze względu na bardzo brutalną formę sprawowania władzy, która jednak umożliwiła mu utrzymanie (i przejęcie) wielu kresowych posiadłości. Dużo wątpliwości budzi również stosowana przez Jaremę polityka tłumienia powstania Chmielnickiego, poprzez stosowanie okrutnych represji[2] (m.in wbijania na pal,). Z drugiej jednak strony należy podkreślić zdolności dowódcze księcia oraz dodatni wpływ, jaki miał na morale wojska.

W 1644 po fałszywej informacji o śmierci Adama Kazanowskiego oblegał i podbił jego posiadłość w Rumnie. Za to został skazany na wygnanie. Po przedstawieniu mocnych dowodów do Rumna, otrzymał wsparcie od sejmików i później od Sejmu i króla. W 1646 po śmierci Koniecpolskiego, został wojewodą ruskim.

[edytuj] Ciekawostki

Jego zmumifikowane zwłoki oglądać można w krypcie klasztoru na Świętym Krzyżu. Współczesne badania sądowo-lekarskie podają jednak w wątpliwość, czy przechowywane tam zmumifikowane zwłoki mężczyzny są w istocie ciałem Jeremiego Wiśniowieckiego[3].
Jeremi Wiśniowiecki jest bohaterem wiersza i pieśni Jacka Kaczmarskiego "Kniazia Jaremy nawrócenie"
Jeremi Wiśniowiecki na katolicyzm przeszedł w 1632 wbrew wyraźnemu zakazowi (klątwie) swojej matki Rainy Wiśniowieckiej (bliskiej krewnej św. Piotra Mohyły)[4].
Na Ukrainie 2007 roku w wydawnictwie Piramida we Lwowie ukazała się pierwsza ukraińska biografia Jeremiego - "Jeremi Wiśniowiecki. Próba rehabilitacji". Autor - ukraiński dziennikarz Jurij Rudnicki.

Przypisy

↑ Ilona Czamańska Wiśniowieccy - monografia rodu, Poznań 2007 ISBN 978-83-717-229-0

↑ "czarna propaganda kozacka", opinie Chmielnickiego za: I. Czamańska 2007, beletrystyka 'Trylogia'

↑ Jan Widacki: Detektywi na tropach historii Kraków: Wydawnictwo Wawelskie 1992 ISBN 83-85347-02-X

↑ Romuald Romański: Kozaczyzna Warszawa: Bellona 2004 ISBN 83-11-08998-1

[edytuj] Literatura

Władysław Tomkiewicz "Jeremi Wiśniowiecki 1612 - 1651", Warszawa, 1933
Władysław Tomkiewicz "Testament Jeremiego Wiśniowieckiego", Warszawa, 1930
Jan Widacki "Kniaź Jarema", Katowice, 1985, (1988, 1997)
Jurij Rudnicki, "Jeremi Wiśniowiecki próba rehabilitacji", Lwów, 2007 (po ukr. Юрій РУДНИЦЬКИЙ «Ієремія Вишневецький: спроба реабілітації». Літ. агенція "Піраміда", Львів, 2007)